Europäische Religionsfrieden Digital
edition published: 2013
language: deu
availability: This file is licensed under the terms of the Creative Commons License CC-BY 4.0 (Attribution 4.0 International) (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)

Caroli Quinti Imperatoris Et Sancti Augusti Catholici Regis etcetera edictum imperiale ex cele - berrimi sacri imperii conventu Vuor - matiae Vuangionum habi - to M. D. XXI. Contra Fratrem Martinum Lutherum ordinis sancti Augustini, ve - terum et damnatarum Haereseon suscita - torem et novarum inventorem. Contra libros omnes sub Lutheri nomine editos et edendos et eorum posthac impressores, emptores, venditores. Contra Lutheri coniuratos, receptatores et quoquo modo fautores. Contra libellos famosos et criminosos ac etiam huiusce ge - neris picturas et eorum autores, impressores, em - ptores, et venditores, cuiuscunque sint no - minis aut conditionis. Lex impressoria ad prohibenda mala, quae ex per - verso tam laudatae artis abusu fiunt. Poenae Criminis laesae maiestatis, Gravissimae Caesaris et Sacri Im - perii indignationis, Proscriptionis, bannique ac interdicti Imperialis praeter alias in corpore Iuris clausas ut in edicto latius.

Carolus Quintus, divi - na favente cle - mentia electus Romanorum Imperator sem - per Augustus ac Germaniae, Hispaniarum utriusque Siciliae, Hierusalem, Hungariae, Dal - matiae, Croatiae etc. Rex, Archidux Au - striae, Dux Burgundiae, Brabantiae, Stiriae, Carinthiae, Carniolae, Comes Habsburgi, Flandriae, et Tirolis etc. Universis et sin - gulis Sacri Romani Imperii electoribus aliisque Principibus tam ecclesiasticis quam secularibus, Archiepiscopis, Episcopis, Prae - latis, Ducibus, Marchionibus, Comitibus, Baronibus, Nobili - bus, Militibus, Clientibus, Praefectis, Praesidibus, Iudicibus, Scultetis, Burgimagistris, Consulibus, Scabinis, Civitatum, Op - pidorum, villarum, terrarum, et quorumvis aliorum locorum Com - munitatibus, Nec non universitatum, Studiorum sive Gymna - siorum rectoribus et locum tenentibus[^1] seu Officialibus eorundem ac caeteris quibuscunque Nobis tam iure sacri Imperii quam haere - ditario aut alio quocunque modo subiectis et fidelibus dilectis, cuiuscunque status, gradus aut conditionis sint et ad quos prae - sentes vel earundum exemplum nostro vel alicuius Praelati ecclesiastici sigillo sive etiam publici Notarii manus subscriptio - ne communitum pervenerit, Gratiam Caesaream et omne bonum.

[^1: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3r: locumtenentibus.]

Ad veri Romanorum Imperatoris officium pertinet non solum fines huius sacri Imperii, quod praedecessores[^2] nostri Ger - maniae principes ob defensionem Sanctae Romanae et univer - salis ecclesiae suo suorumque saepius effuso sanguine per divinam gratiam sibi quaesierunt ad orthodoxam viam adductis vel ex - pulsis infidelibus propagare, Verum etiam, ne qua haereseos labes aut suspicio in iam sibi subditis nationibus sacrosanctam religionem nostram commaculet, summo studio providere, Aut si qua iam oriri ceperit, eam omni ope omnique cura iuxta nor - mam a sancta Romana ecclesia hactenus observatam delere penitus et extinguere. Quod, si quis alius e maioribus nostris, tanto Nos magis praestare debemus, quanto dei Optimi Maximi immen - sa benignitas Nobis plura[^3] regna et dominia pluresque et magis bel - licosos populos maioresque vires quam iam multis saeculis alicui Prin - cipi, qui hisce titulis sit potitus, ad suae sanctae fidei tutelam et incre - mentum elargiri dignata est. Accedit, quod quum ex paterno genere e Christianissimis Imperatoribus et Archiducibus Austriae Duci - busque Burgundiae, ex materno vero Catholicis Hispaniarum, Sici - liae, et Hierusalem Regibus simus orti, quorum omnium pro fide Chri - stiana res praeclare gestas nulla unquam delebit oblivio, non sine gra - vi conscientiae nostrae honere[^4] et perpetua nominis nota quadamque ve - luti nebula felicibus ineuntis Principatus nostri auspiciis offusa factum crederetur, si quae iam ab hinc triennium pullulare in Germa - nia coeperunt novas quasdam haereses, imo verius iam saepe olim per concilia et Summorum Pontificum decreta approbante[^5] ecclesia damna - tas et nunc denuo veluti ab inferis erutas altiores iacere radi - ces ulla nostra negligentia passi esse videremur[^6]. Sane vestrum neminem ignorare existimamus, quibus erroribus et haeresibus ab orthodoxa fide[^7] longe alienis quidam frater Martinus Lutherus ordinis sancti Augustini religionem Christianam[^8] in hac praesertim inclyta Germanica natione omnis infidelitatis et haeresum per - petua oppugnatrice ita inficere conetur, ut nisi mature occurra - tur, tota haec natio et deinde serpente contagione universa Chri - stiana respublica in abominandum schisma et bonorum morum pacisque ac tandem detestandam sui perniciem prolapsura videatur.

[^2: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3r: maiores.]

[^3: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v: plura Nobis.]

[^4: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v: onere.]

[^5: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v: consensumque.]

[^6: Korrigiert nach
Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v aus: uideaemur (Druck 4: videamur).]

[^7: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v: a Christiana pietate.]

[^8: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v: nostram.]

Qua propter non immerito commotus sanctissimus in Christo pater Dominus Leo x.[^9] Sacrosanctae Romanae et universalis ecclesiae Sum - mus Pontifex, ad quem fidem catholicam et ecclesiae sacramenta[^10] curare spectat, praedictum Martinum[^11] a principio clementer et paterne mo - nuit et hortatus est, ut a nefandis huiusmodi inceptis desiste - ret et iam sparsos errores revocaret. Quod quum ille neglexisset et peiora semper prioribus adderet, Idem Beatissimus Pater ad op - portuna neque tamen insueta remedia procedere statuit. Itaque convoca - tis saepius Reverendissimis sanctae Romanae ecclesiae Cardinalibus, Episcopis ac aliis Praelatis nec non regularium ordinum Prioribus seu Ministris generalibus accersitisque pluribus scientia et pro - bitate praestantibus viris et in omni doctrinarum et lingua - rum genere eruditis ac diversarum Christianarum nationum doctoribus et magistris, praedicto tamen Martino prius[^12] voca - to ac[^13] citato et in contumacia persistente, ipsius scripta tam Ale - manico quam latino sermone edita et edenda, ut perniciosa et fi - dei unitatique ecclesiae contraria auctoritate sua Apostolica prae - fatorumque ad hoc accedente Cardinalium consilio et assensu ac Episcoporum, et Praelatorum, Doctorumque et Magistrorum matura deliberatione damnavit et ubique locorum comburen - da prorsusque abolenda censuit et decrevit. Martinum[^14] vero ip - sum nisi infra certum expressum terminum a publicatione decre - ti sanctitatis suae mutata sententia se errores suos revocasse et ad poenitentiam rediisse docuisset, ut inobedientiae et iniquita - tis filium, ut schismaticum et haereticum, ab omnibus evitandum et, prout iura postulant, puniendum declaravit, sub poenis et cen - suris, quae in Apostolicis litteris bulla plumbea communitis et super hac re editis latius continentur. Quas ad Nos ut pote Christianae fidei verum et supremum propugnatorem et sedis A - postolicae sanctaeque Romanae et Universalis ecclesiae primarium filium et advocattum per suum et dictae Sedis specialem Nuncium et Oratorem, Honorabilem virum nobis dilectum Hieronymum Alean - drum,[^15] eiusdem Sedis Protonotarium et Apostolicae Bibliothecae praefe - ctum[^16], dedita ad hoc opera misit, petens atque requirens, ut pro offi - cio ac debito Imperialis dignitatis in universo primum Roma - norum imperio, deinde (quod catholicum Regem et Christianum [Korrigiert nach Handschrift 1 aus: Chistianum.] prin - cipem decet) in caeteris etiam regnis, dominiis et provinciis nostris et prae - sertim in Germania praestito in auxilium fidei catholicae brachio seculari omnia et singula in iam dictis litteris Apostolicis contenta invio - labiliter observari et executioni mandari iuberemus. Post quas quidem praedicto Martino[^17] factas a Summo Pontifice monitionem, voca - tionem,[^18] citationem et ipsius tandem condemnationem nec non praesentatas No - bis eiusdem Beatissimi patris litteras bullamque apostolicam per varia et diver - sa Germaniae loca publicatam et nostro iussu et mandato non solum Lovanii in inferioribus dominiis nostris, verum et[^19] Coloniae, Treveris, Moguntiae, Leodii executioni demandatam, tantum abfuit, ut idem Martinus[^20] resipisceret errataque sua revocaret et petita ab - solutionis venia in gratiam cum Summo Pontifice et san - cta ecclesia redire procuraret, ut etiam detestabiliores perversi ingenii sui fructus in dies ederet et perinde ac in manifestam ecclesiae perniciem furens rueret, complures acervatim libros non modo novarum, sed etiam a sacris conciliis[^21] olim condem - natarum haeresium plenos nec solum Latino, verum etiam, ut facilius vulgus perverteret, Alemanico sermone a se com - positos vel saltem suo nomine editos fere quotidie divul - garet. In quibus (bone deus) observatum ab ecclesia iam tot seculis septem sacramentorum numerum, ordinem, usum dis - sipat, confundit, deturpat. Inviolatas matrimonii leges mi - ris modis foedissime inficit. Extremam unctionem cum Viglef - fo fictionem dicit. Communicandae sacratissimae[^22] Eucharistiae ritum ad damnata Boemorum revocat instituta. At saluber - rimam contaminatis peccato mentibus Confessionem primum ita involvit, ut confusionem eam e confessione fecerit, mox eti - am magna in parte convellit, postremo adhuc peiora se de ea scripturum minatur. Unde nonnulli[^23] iam (ut accepimus, quod vel auditu est intolerabile) sumpta hinc occasione de con - fessionis instituto et modo ceperint subdubitare, Alii mutila - tam et truncam[^24] fecerint, Alii vero (pro scelus) et confiteri ip - si destiterint et nequaquam esse confitendum publice assere - re sint ausi. Porro Sacerdotalem ordinem et per quod sacro - sanctum Christi corpus sanguisque conficitur, divinum illud munus Claviumque Coelestium potestatem non solum[^25] vilissimi pendit Lutherus et laicis, puerisque atque adeo foeminis ipsis commu - nia facit, sed et eosdem laicos ad lavandas sibi in sacerdotum sanguine manus incitat. Ipsum vero Summum nostrae religi - gionis Sacerdotem, Divi Petri Successorem et verum in ter - ris Christi vicarium non nisi infamibus et probrosis nomi - nat verbis et frequentissimis atque inauditis invectivis, contu - meliis et blasphemiis insectatur. Liberum arbitrium prorsus nullum esse, sed omnia certa lege stare ex Manichaei quidem et Vigleffi penu depromit, sed tanquam irrefraga - bili argumento ethnicorum poetarum carminibus confir - mat. Missae venerabile Sacramentum neque defun - ctis, neque vivis aliis, quam soli celebranti suffragari scribit.

[^9: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v: Decimus.]

[^10: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v: danach folgend potissimum.]

[^11: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 3v: Lutherum.]

[^12: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4r: Luthero tamen prius legitime.]

[^13: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4r: danach folgend cum oblatione salvi conductus et expensarum.]

[^14: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4r: Lutherum.]

[^15: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4r danach folgend Theologiae Doctorem, Praepositum Sancti Ioannis Leodiensis ac.]

[^16: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4r: Bibliothecarium, Virum multis scientiis et linguarum peritia insignem.]

[^17: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4r: Luthero.]

[^18: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4r danach folgend oblationem.]

[^19: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4v: etiam.]

[^20: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4v: Lutherus iste.]

[^21: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4v: danach folgend et Sanctis Patribus summisque Pontificibus.]

[^22: Korrigiert nach
Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4v, aus: sacratissmae.]

[^23: Korrigiert nach
Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4v, aus: nonnnnulli.]

[^24: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4v: danach folgend Confessionem.]

[^25: Korrigiert nach
Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 4v, aus: soum.]

Ieiuniorum et orationum institutionem et consuetudinem ab Ecclesia observatam invertit et corrumpit. De pur - gatorio, et Animarum, quae in eo expiantur, statu, Deque Divini sacrificii et veniarum suffragiis, quae a nobis fide - les defuncti expectant, cum Vualdensibus et Vuigleffitis contra Ecclesiam sentit, De ecclesia vero ipsa militante cum Pelagianis et Hussitis. At Sanctorum patrum au - toritates et scripta ab ecclesia recepta pro nihilo habet, est ubi etiam saepe deridet debitumque illis cultum et devotio - nem deterit et diminuit. Obedientiam et regimen om - ne prorsus tollit, Unde populi ad defectionem et rebellionem a suis tam spiritualibus quam temporalibus dominis faciendam ad rapinas, caedes, incendia cum magno[^26] et manifesto Christianae reipublicae discrimine provocentur. Quinimo quum vitam quandam solu - tam, licentiosam atque ab omni lege explicitam et vere ferinam inducere conetur, ita exlex homo leges ipsas omnes dam - nat et contemnit, ut Decreta Sanctorum patrum et sa - cros Canones publico igni comburere non formidaverit, facturus peiora Civili Iuri, si non magis seculi gladium quam Pontificis excommunicationes et censuras metuisset.

[^26: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 5r: insigno.]

Iam vero Sacrosanctis Conciliis palam contradicere et pro suo arbitratu detrahere non erubescit: E quibus po - tissimum Constantiense illud, quod cum perpetua incly - tae Germanicae Nationis gloria pacem et tranquillitatem dissidenti ecclesiae dedit, ita ubique mordet et impuro sce - leratoque ore lacerat, ut in magnum universalis ecclesiae de - decus[^27] et offendiculum, sed Germanicae praesertim Na - tionis opprobrium et ignominiam Concilium ipsum; nunc pessime omnium errasse scribat, nunc synagogam satanae quique in eo conve - nerant et Ioannem Hussitam haeresiarcham comburi iusserant, Si - gismundum utique felicis recordationis Imperatorem et Sacri Impe - rii Principes Antichristum et suos Apostolos, homicidasque et pharisaeos vocet. Quid quod damnata in eodem Concilio omnia Ioannis Hussitae errata evangelica et Christiana esse et se recipere probaturumque profitetur. Approbatos vero eiusdem Hussitae articulos nequaquam admittit. In tantamque prorupit mentis vesaniam, ut si semel Ioannes Hussita fuerit haereticus, se plus decies haereticum Martinus[^28] glorietur, homo usque adeo no - varum rerum ac porius perditionis humanae cupidus, ut nihil fe - re scripserit vel saltem suo nomine divulgaverit, cui non ali - qua pestis, aliquis laetalis insit aculeus, praeter illos libros, ne nominandos quidem ob execrandam eorum materiam, ipsius tamen titulo editos et ab eo cum reliquis ut suos agnitos, quorum sin - gula verba, singula venena merito quis dicat. Et ne omnia, quae innumerabilia sunt, Lutheri errata singulatim percen - seantur, tanquam si hic unus non homo, sed diabolus ipse sub ho - minis specie ad perniciem humani generis adsumpta mona - chi cuculla, quam plurimorum haereticorum damnatissimas hae - reses, iam diu sepultas in unam sentinam congesserit et ali - quas etiam novissime de suo excogitaverit sub simulata prae - dicatione Fidei, quam ad praetexendos suos dolos tam saepe tantoque opere obiicit. Fidem veram prorsus destruit sub libertatis, quam promittit, specie, diaboli iugum et servitutem inducit et sub evan - gelicae professionis nomine omnem evangelicam pacem et caritatem om - nemque rerum ordinem et pulcerrimam denique totius ecclesiae faciem invertere, labefactare, et penitus pessundare molitur. Qui - bus omnibus per Nos et consilia nostra nationum omnium nobis subditarum saepius et diligenter attentis et conside - ratis et praesertim in hac parte ab eodem Beatissimo patre requisiti, absque insigni macula nostra atque orthodoxae religio - nis iniuria et detrimento rem tanti ponderis negligere ne - quaquam potuimus, ut etiam non debuimus neque voluimus. Sed potius praedecessorum nostrorum Romanorum Impe - ratorum vestigiis insistentes eorumque pro libertate Catholi - cae et Apostolicae ecclesiae perpetuo laudabilia facta ac pias et sanctas super puniendis et exterminandis haereticis con - stitutiones observantes, convocatis saepius ad praesentiam nostram propter hoc praecipue Electoribus nec non uni - versis Sacri Romani Imperii Ordinibus et Statibus in hoc Vuormatiensi conventu congregatis, de eorum omni - um et singulorum unanimi consilio, matura deliberatione et consensu in hanc tandem devenimus sententiam et conclu - sionem: Ut quamvis hominem ita a Summo Pontifice et sede Apostolica condemnatum et in sua obstinata per - versitate obduratum atque ab usu Catholicae ecclesiae alie - num et notorium haereticum audire, omni iure exceptum esset, tamen ad tollendam omnem cavillandi ansam, id - que quia nonnulli plaerosque libros Martino[^29] adscriptos ipsi - us esse apertissime inficiabantur, Complures audiendum pri - us a nobis hominem, quam in eum ad executionem Pontifi - cii Decreti ulterius procederemus, asseverabant, Martinum[^30] saepe dictum, misso ad ipsum dedita opera uno e Caduceato - ribus seu praeconibus et Heraldis nostris, sub libero huc ve - niendi et hinc recedendi salvo conductu accersiri iubere - mus. Quod et factum fuit, Non ut nos de hoc negocio iu - dicaremus aut cognosceremus, quum id dubio procul ad Romanum Pontificem et Sedem Apostolicam pertineat, Neque ut res sacrosanctae Fidei nostrae nunc tandem post tot secula per novas altercationes cum magno Fidelium scan - dalo[^31] et perturbatione ac infidelium derisione in controversi - am revocari pateremur, Sed ut cum vulgi et plurimorum ita petentium satisfactione hominis animum percontantes eum bonis monitionibus et suasionibus ad rectam semitam (si fieri posset) reduceremus. Itaque Lutherum in nostra et Sacri impe - rii Electorum, Principum, Praelatorum et Statuum[^32] praesentia constitu - tum iuxta formam Imperialis mandati super hac re nuper editi interroga - ri iussimus: Primum, nunquid ipse multos libros sibi ob oculos ad - ductos et titulatim nominatos et alios item, qui sub suo nomine circumferun - tur, composuisset. Deinde, an ea, quae in ipsis libris contra Sacra Con - cilia, decreta Patrum, ritus et consuetudines a nostris maioribus ad hunc usque praesentem diem observatas scripserit, revocare vellet et ad si - num et unitatem universalis ecclesiae[^33] redire, adhibitis ad hoc nostro et Imperii nomine admonitionibus et adhortationibus, quae obstinatis - simum hominem etiam lapide duriorem emollire et convertere potuis - sent. Qui sane statim libros ipsos antedictos ut suos agnovit et confessus est et nunquam se id negaturum protestatus. Imo et adhuc ali - os se composuisse dixit, quorum copia quum nobis non fuisset facta, iccirco in medium non fuerant adlati. Quantum vero ad revo - cationem attinet, terminum sibi ad respondendum dari petiit, qui quam - vis merito negari potuisset, tum quia novitates et errores in Fide nulla sunt dilatione tractandi, sed statim penitus resecandi, tum quia ex mandato nostro sibi legitime insinuato nec non etiam litteris, quas ad eum dederamus, optime admonitus, quam ob causam voca - retur, non nisi statim respondere paratus ad tantum Imperialis con - ventus consessum venire debuisset, tamen ex nostra clementia et benignitate unius adhuc diei terminum ad respondendum sibi de - dimus, quo elapso rursus coram nobis et praedictis Ordinibus Imperii comparens et similibus adhortationibus saepius, ut ad cor rediret, efflagitatus, pollicentibus etiam nobis, si resipisce - ret erroresque suos agnosceret et quae in suis libris damnata et ma - la essent, revocaret, facile nos impetraturos, ut a Beatitudine Pontificis in gratiam benigne reciperetur et adhibito fideli, aequo et diligenti examine ex ipsius libris, quae mala scripserat, secer - nerentur, quae vero bona, autoritate Apostolica approbarentur, se ne verbum quidem in suis libris mutaturum imprudentibus simul et impudentibus verbis orisque et corporis gestu, quodvis potius quam religio - sum aut sanum hominem prae se ferente apertissime negavit. Quinimo in nostram et Sacri Imperii faciem Summorum Decreta Pontificum et Con - cilia ipsa sacrosancta errasse saepius et sibi ipsis contradixisse et tandem nullius apud se momenti fore asseveravit, seque nihil ex his, quae scripserat, revocaturum, nisi evidenti sibi ratione et Sa - crae scripturae autoritatibus ad suae conscientiae animique satisfa - ctionem et assensum fuerit convictus. Illud subinde repetens et in - culcans (quo fraudum suarum virus iam multis detegi coeptum oc - cultaret) conscientia sibi illaesa et integra, neque velle se nec pos - se verbum dei immutare. Mala mens. Malus animus. Quasi vero Nos id ab eo peteremus, ut verbum Dei immutaret, ac non potius, ut iuxta verum Dei verbum ad gremium Sanctae matris ec - clesiae, a qua tam impie quam turpiter defecerat, rediret. Cuius au - toritatem quum tantam voluerit esse Dominus idemque Deus noster Iesus Christus, ut qui ecclesiam non audierit, tanquam ethnicus et pub - licanus sit habendus. Idcirco non immerito vel eam solam omnibus in - ventionibus et vaframentis haereticorum longe anteferendam nemo numquam nisi perditissimus et vere haereticus et Lutherus[^34] iudicavit, qui ut tandem egregia sua hic acta condigno fine clauderet et quod pessi - me incaeperat, peius terminaret, quid animi habeat et quam fidelium cla - de exultet vel in nostro et sacri Imperii conspectu dissimulare non potuit. Nam detorta (ut haereticis mos est) a vero sensu ad suam impietatem evangelica illa sententia, Non veni mittere pacem, sed gladium. Omnium sibi, dixit, iucundissimam istam in rebus faciem videre ob verbum dei studia et dissensiones fieri. Id est (quod utinam ne experientia vide - remus) ob dissidentes ab ecclesiae ritu Lutheri opiniones, quas verbi dei falso titulo praetexit, vere studia contraria et dissen - siones et dissidia et schismata et bella et caedes et rapinas in - ter Christianos concitari. Tali igitur et tam subdola atque haereticis omnibus peculiari responsione Nobis et sacro Imperio a Luthero data et si decreveramus ipso statim remisso ad ulteriora progre - di (id quod ex sententia nostra manu nostra scripta et postera die publicata nemini non constare potest), Tamen ad preces omnium Imperii ordi - num inclinati adhuc ipsi triduum ad resipiscendum concessimus. Quo tempore duo Electores, duo Episcopi, duo Principes secula - res duoque civitatum nomine universos ordines et status Sa - cri Romani Imperii representantes et ad hoc communi om - nium iussu et nomine deputati, vocato ad se Martino prae - dicto[^35] nullum non admonendi et adhortandi eum, ut tandem resipisceret et nisi id faceret, quae ipsum a nobis et Sacro Im - perio Legumque constitutionibus poenae manerent, declaran - di officium frustra insumpserunt. Unus etiam eiusdem sa - cri Imperii Elector adhibitis secum duobus doctoribus pie - tate et scientia praeclaris non solum adhortationibus, sed eti - am multorum errorum evidentibus redargutionibus ad ip - sius usque obmutescentiam factis, mox seorsim ipsum pruden - ter et humane commonefecit, ut ad summi Pontificis et Se - dis Apostolicae, Nostrumque et sacri Imperii statuum et caete - rarum fidelium nationum sanam sententiam iuxta continu - atum tot seculis ecclesiae ritum potiusquam ad suam unius opinionem respiceret, a qua si recedens in ordinem redire vel - let, id se primum nonnullorum sanctorum patrum, qui et ipsi aliquando erraverunt, laudabili exemplo, deinde salvis anima, corpore et honore facturum cognosceret. Ad quae Martinus[^36] antedictus et si varia plaeraque et diversa cumque iis[^37], quae scripserat, pugnantia, nihilo tamen meliora aut sa - niora privatim respondit, quam publice coram nobis et sacro Impe - rio fecerat. Atque adeo se non omnes modo supramemoratos, sed et Concilium ipsum generale (si quod fieret) suspectum habere protestatus est, Et (ut certissimo et omni exceptione maio - ri testimonio nobis constat) pollutissimo et sceleratissimo ore profari non est veritus, Res evangelii et Catholicae fidei nun - quam fuisse in Conciliis generalibus bene tractatas. Unde non iniuria plurimum nobis mirari subiret, cur nam a summi Pontificis sententia ad generale Concilium nuper provocarit, quum tam impie de Conciliis ipsis loquatur et scribat, Nisi ma - nifeste sciremus, ut nihil est haereticis aeque formidabile atque oecumenicum concilium, ita nihil illis iisdem magis proprium esse, quam ut dictis factisque et scriptis secum ipsi dissideant, Quod si usquam alibi praecipue in Lutheri libris (divina providentia sic operante, quo ipsius vana aedificia per se ruant) passim legere et videre est.

[^27: Korrigiert nach
Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 5r aus: dededecus.]

[^28: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 5v: Lutherus.]

[^29: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6r: Luthero.]

[^30: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6r: Lutherum.]

[^31: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6r: offendiculo.]

[^32: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6r: caeterorum ordinum.]

[^33: Korrigiert nach
Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6r, aus: eccclesiae.]

[^34: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6v: danach folgend ipse.]

[^35: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7r: Lutero saepedicto.]

[^36: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7r: Lutherus.]

[^37: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6v: hiis.]

His omnibus et singulis sic omnino, ut praemittitur, se ha - bentibus, quum praedictus Martinus[^38] tam perverse et obstinate in suis adeo manifeste haereticis opinionibus persisteret, ut ab omni - bus iis[^39], qui sapiunt, partim demens, partim etiam malo aliquo obsessus spiritu iudicaretur, Nos iuxta tenorem salvi condu - ctus ipsum statim a conspectu nostro missum fecimus, datoque sibi in comitatu uno ex Heraldis nostris et praescripto termino a die vigesima quinta[^40] mensis aprilis, qua ex Vuormatia disces - sit, ad viginti deinde proxime futuros dies, quibus pactis una sal - vus conductus pactus et extinctus censeretur. Nunc tandem ad re - liquas opportunas medelas huic pestilentissimo morbo neces - sarias in hunc qui sequitur modum procedere decrevimus.

[^38: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6v: Lutherus.]

[^39: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6v: his.]

[^40: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6v: vigesimaquinta.]

Primum omnium ad honorem dei omnipotentis Romanique Pon - tificis et sanctae Sedis Apostolicae[^41] debitam reverentiam, pro Impe - rialis dignitatis officio ac debito nec non zelo et studio, quo nostrorum maiorum more et ingenita etiam Nobis vi ad defensi - onem Catholicae Fidei Sanctaeque Romanae et universalis eccle - siae honorem, tutelam et protectionem omnes nostras vires et facul - tates, Imperium, Regna, Dominia, amicos, vitam denique et animam ipsam nostram exponere sumus parati, Ex Imperiali et Regia autoritate nec non consilio et assensu Electorum et omnium sa - cri Romani imperii Principum, Ordinum et Statuum in hac celeberrima et frequentissima Imperiali Diaeta Vuormatiae congregatorum, Ad perpetuam rei memoriam, exequen - do Sanctissimi Domini nostri Papae veri in hac parte iudicis sententiam, decretum et condemnationem in litteris Apostolicis (ut supra dictum est) ad Nos directis contentam, Martinum Lu - therum ut membrum ab ecclesia Dei abalienatum, ut ob - stinatum schismaticum, et notorium Haereticum a nobis haberi declaramus et ut talem a vobis omnibus et singu - lis habendum decernimus et edicimus, Mandantes de eorundem Statuum consilio et consensu sub criminis laesae Maiestatis Nostraeque et Sacri Imperii gravissimae in - dignationis ac etiam amissionis Feudorum, Dominiorum et Bonorum omnium, Gratiarum quoque et omnium Pri - vilegiorum a Nobis et Sacro Imperio dependentium, quae obtinuistis hactenus aut praedecessores vestri quomodoli - bet obtinuerunt, nec non proscriptionis ac Banni et inter - dicti Imperialis poenis: Ne quis vestrum praefatum Marti - num Lutherum receptare, defendere, sustentare, fovere di - cto, facto aut scripto praesumat. Quinimmo post elapsum supradictum viginti dierum terminum contra eum, ubicunque de - prehensus fuerit et in manu aut facultate vestra erit, iux - ta formam Imperialis Banni procedatis vel saltem perso - naliter captum tam diu custodiatis, donec Nos a vobis de hac re certiores facti de legittima in eum prosecutione faci - enda vobis significemus et vos tam sancti operis et laboris debita praemia et mercedem etiam huberem[^42] cum impen - sis[^43] ob hanc causam factis reportetis. Et nihilo minus[^44] eiusdem Martini complices, adhaerentes, receptatores et quo - modolibet fautores et sectatores (nisi se iniquitatis semi - tam deseruisse et auctoritate Apostolica absolutionis reme - dium consecutos esse fidem condignam fecerint) nec non eorum omnia et singula bona, mobilia et immobilia iux - ta sacras Constitutiones ac interdicti et Banni Imperialis legem et ordinem libere et absque ulla contradictione perse - quamini illosque et illa capiatis et in usus vestros optimo et pleno iure convertatis. Mandamus insuper vo - bis omnibus et singulis praefatis sub eisdem praenomina - tis poenis, Ne quis Martini Lutheri scripta a Summo Pon - tifice Auctoritate sua Apostolica (ut praemittitur) damnata aut alia quaecunque tam Latino quam Alemanico seu alio quo - vis idiomate ab eo hactenus composita vel in posterum com - ponenda ut pote[^45] mala, suspecta et a notorio et pervicacissi - mo Haeretico provenientia emere, vendere, tenere, legere, de - scribere, imprimere aut describi vel imprimi facere, assere - re, sustentare, praedicare, defendere praesumat, Non obstan - te quod in illis etiam aliqua bona ad fallendas[^46] simplicium men - tes immixta essent. In quo praeter iustam Sedis Apostolicae sen - tentiam etiam laudatissimam veterum Patrum institutionem et consuetudinem omnino exequendam duximus, Qui Arriano - rum, Priscillianistarum, Nestorianorum, Eutychianorum et aliorum haereticorum libros et in illis contenta omnia tam bona quam mala promiscue exusserunt et adnihilarunt, Neque id immeri - to. Nam si optimi quique cibi unius tantum guttae veneni, quo humanum corpus laederetur, infusione suspecti penitus sunt abiiciendi, quanto magis ea scripta, quibus tanta et tam no - xia animabus venena passim inserta sunt, non solum nobis cavenda sunt, sed etiam, ne aliis noceant, prorsus destruenda et corrumpenda atque ab omni hominum memoria veniunt obliteranda. Accedit ad id, quod quicquid boni in Martini li - bris reperitur, id antea a sanctis patribus, quos ecclesia re - cepit et approbavit, saepe dictum et saepius repetitum absque ullius periculi aut mali suspicione legi et haberi potest.

[^41: Korrigiert nach
Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 6v,aus: Apstolicae.]

[^42: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7r: uberem.]

[^43: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7r: expensis.]

[^44: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7r: nihilominus.]

[^45: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7v: utpote.]

[^46: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7v: fallendum.]

Eapropter sub eisdem poenis omnibus et singulis supradictis, Vos omnes et quilibet vestrum, tam principes quam alii, ad quos iustitiam quomodolibet pertinet ministrare, et alii qui - cunque in universo Imperio, Regnis et Dominiis nostris consti - tuti huiuscemodi pestiferos Martini[^47] libros, tam Alemanicos quam Latinos, impressos et imprimendos aut etiam manu scri - ptos, ubicunque reperiantur, ut pote[^48] magnae seditionis, schisma - tis, haereseos in ecclesia Dei fomites diripiendos et publico igni consumendos penitusque abolendos cum effectu curetis Aposto - licisque Nunciis[^49] seu eorum commissariis, si operam vestram ad hanc rem requisierint, fideliter et diligenter adsistatis, Et nihilominus in eorum absentia per vos ipsos haec sic fieri nostro nomine et iussu omnino et re ipsa faciatis. In quo omnibus fidelibus di - lectis subditis nostris, ut vobis ac nobismet ipsis assistant et pa - reant, tenore praesentium sub eisdem poenis, iniungimus[^50] et man - damus. Verum quia maxime cavendum est, ne Martini libri aut ex illis excerpta mala suppresso aut etiam mutato autoris nomine publicentur, Quia etiam non sine magna animi nostri offensa multos quotidie videmus et audimus cum alibi tum maxime in Germania componi et imprimi libros pluri - mis malis traditionibus et exemplis refertos, et ne non omni astu et dolo humanae naturae hostis Christianis laqueos ten - dat, multas passim divulgari picturas et imagines non in op - probrium modo privatarum personarum, sed et ipsius Summi Ponti - ficis et Sedis Apostolicae contumeliam excogitatas, Ex quibus om - nibus libris et picturis Christifideles in maximos tam in fide et in vita et moribus prolabuntur errores et non solum privata odia, scandala et simultates (prout experientia docet) multis in locis exorta fuerunt, verum etiam seditiones, tumultus, rebelliones, schismata in regnis, provinciis, et populis atque universa dei ec - clesia (nisi provideatur) iam iam excitanda formidantur. Iccir - co ad hanc perniciosissimam pestem extinguendam ex supradictorum electorum et statuum concordi animo et sententia omnibus et singu - lis supradictis, tam imperiali quam haereditario iure nobis subdi - tis, sub iam saepe dictis omnibus paenis praecipimus et manda - mus, Ne quis huiusmodi famosos et pestilentes libros seu quas - cunque alias schedas, scripturas, imagines, picturas contra or - thodoxam fidem, bonos mores et id, quod Sancta Romana ec - clesia hactenus observavit, atque etiam invectivas, criminatio - nes et ignominias contra Summum Pontificem, Sedem Apostolicam, Praelatos, Principes, universitates studiorum et eorum facultates honestasque personas componere, scribere, imprimere, depingere, vendere, emere, tenere, habere aut imprimi, describi, depingi vel vendi facere, quavis arte aut dolo audeat aut attentet. Quinimo sub eisdem poenis iubemus omnibus et singulis su - pradictis et praesertim iis[^51], qui iustitiae ministerio presunt, ut eiusmodi libros quoscunque, ante hac[^52] impressos vel posthac im - primendos nec non etiam manu scriptos, cuiuscunque sint auto - ris aut ubicunque locorum per sacrum[^53] imperium atque etiam no - stra haereditaria regna et dominia inveniantur, similiter etiam picturas huiusmodi et imagines nostro iussu et nomine occu - pent, diripiant et publico igni comburant. Et nihilominus hu - iusmodi detestabilium librorum, codicum, schedarum, scriptu - rarum et picturarum autores et inventores ac etiam post praesentis man - dati publicationem impressores, emptores et venditores, qui contra iussa nostra facere praesumpserint (si modo id legitime constiterit) nec non eorum iura et bona omnia et singula capiant, appraehendant et detine - ant ac iure bono, quicquid sibi libitum fuerit, de illis disponant, ita quod de hoc nulli hominum tam in iudicio quam extra respondere sint obligati.

[^47: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7v: Lutheri.]

[^48: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7v: utpote.]

[^49: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7v: Et supradicto Honorabili viro Hieronymo Aleandro aut aliis Apostolicis Nuntiis.]

[^50: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 7v: danach folgend et severe praecipimus.]

[^51: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 8r: hiis.]

[^52: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 8r: antehac ubicunque.]

[^53: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 8r: danach folgend Romanum.]

Atque ut omnis eiuscemodi[^54] et aliorum errorum occasio tollatur et ne talia scribentium venena longe lateque diffundantur, sed praeclarum impri - mendi libros artificium in bonos tantum et laudabiles usus exerceatur, ex certa nostra scientia animoque deliberato ac impe - riali Regiaque auctoritate de maturo supradictorum electorum[^55] et aliorum Sacri Romani Imperii statuum[^56] consilio, deliberatione et unanimi consensu volumus et sub Banni et interdicti Imperialis ac aliis antedictis poenis praecipimus et iubemus tenore praesentis edi - cti, quod vim inviolabilis legis habere decernimus, Ne quis de caetero chalcographus et librorum impressor aut alius quivis ubilibet per sacrum imperium atque nostra praedicta re - gna et dominia constitutus libros ullos seu aliam quancunque scri - pturam, in quibus de sacris literis aut fide catholica aliquid vel minimum tractatur, non habito prius consensu et volun - tate ordinarii loci aut eius ad hoc substituti et deputati, cum au - toritate etiam facultatis Theologicae alicuius propinquae uni - versitatis[^57], pro prima videlicet impressione, alios vero cuiuscun - que rei et facultatis libros, schedas et picturas de consensu sal - tem ordinarii aut eius ad hoc substituti ullo pacto imprimere vel vendere aut imprimi vel vendi facere directe vel indire - cte quoquo modo praesumat aut attentet. Quod si quis, cuius - cunque sit dignitatis, gradus aut conditionis, hanc nostram men - tem, decretum, statutum, legem et ordinationem in omnibus et singulis supradictis, tam Lutheranam quam impressoriam ma - teriam concernentibus inviolabiliter observandam, ullo pacto aut quovis quaesito colore vel ingenio contrafacere aut venire ausu temerario praesumpserit, praeterquam quod illud irritum de - cernimus et inane, etiam in laesae maiestatis crimen ac no - stram et sacri imperii gravissimam indignationem, proscriptio - nisque et Banni ac interdicti imperialis nec non alias saepe di - ctas[^58] poenas se ipso facto incurrisse cognoscat. Harum testi - monio litterarum Sigilli nostri munimine roboratarum. Datum in civitate nostra imperiali Vuormatia, Die octava mensis Maii, Anno Domini Millesimo Quingentesimo vicesimo pri - mo, Regnorum nostrorum Romani secundo, Caeterorum ve - ro omnium Sexto.[^59]

[^54: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 8v: huiuscemodi.]

[^55: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 8v: danach folgend Principum.]

[^56: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 8v: danach folgend et ordinum.]

[^57: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 9r: ex aliqua propinqua universitate.]

[^58: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 9v: saepedictas et in corpore iuris clausas.]

[^59: Rom, Archivio Apostolico Vaticano, Arm. I-XVIII 254
, fol. 9v-10r: danach folgend Ad mandatum Cesaree et Catholice maiestatis proprium. Hannart. Registrata Beatus Arnoldus.]